Šta su Zvinčuk i ekipa Rybara radili u Crnoj Gori?
Izvor: CDM
Autorka: Aleksandra Obradović
Foto: Naslovna Uprava policije
Crnogorska policija i Agencija za nacionalnu bezbjednost (ANB) saopštili su da su sproveli koordinisanu akciju u Risnu, u kojoj su privedeni Mihail i Valerija Zvinčuk i još troje ruskih državljana, koje bezbjednosne službe povezuju sa ruskom informacionom mrežom „Rybar“.
Nakon operativne, kriminalističke i obavještajne obrade, svim petoro otkazan je boravak i donijeta su rješenja o protjerivanju iz Crne Gore iz razloga nacionalne i unutrašnje bezbjednosti.
Policija je saopštila da je od grupe oduzeta sofisticirana digitalna oprema, uključujući dronove, kamere i više telefona.
Slučaj je izazvao reakcije ruskih zvaničnika, dok premijer Milojko Spajić poručuje da Crna Gora štiti svoje interese i evropsku budućnost.
Crnogorske bezbjednosne službe sprovele su akciju koja je u žižu javnosti stavila rusku informacionu mrežu „Rybar“, jedan od najpoznatijih proruskih kanala za vojnu analitiku i informacione operacije, čije su aktivnosti prethodnih godina bile predmet interesovanja evropskih i američkih institucija, kao i istraživačkih novinara.
U akciji Uprave policije i ANB, sprovedenoj juče rano ujutro u Risnu, privedeni su Mihail Zvinčuk, kojeg mediji označavaju kao osnivača i rukovodioca „Rybara“, njegova supruga Valerija i još troje ruskih državljana.
Prema informacijama koje su objavili mediji, riječ je o Mihailu Zvinčuku (35), Valeriji Zvinčuk (37), Sergeju Romanoviču Belousu (35), Pavlu Vladimiroviču Lekatorčuku (43) i Kiri Igorevnoj Dorošenko (21).
Iz Uprave policije saopšteno je da je postupanje sprovedeno u saradnji sa ANB-om i uz podršku međunarodnih partnera, a da su odluke o protjerivanju donijete nakon kriminalističke, operativne i obavještajne obrade.
-Nakon sprovedene kriminalističke, operativne i obavještajne obrade, utvrđeno je da ova lica ne mogu nastaviti boravak u Crnoj Gori, te su im, u skladu sa Zakonom o strancima, donijeta rješenja o protjerivanju iz Crne Gore iz razloga nacionalne i unutrašnje bezbjednosti države- naveli su iz policije.
Oduzeta sofisticirana oprema, slijede vještačenja
Pažnju u ovom slučaju privukla je oprema koju su, prema saopštenju policije, pripadnici bezbjednosnih službi pronašli kod ruskih državljana.
Kako je saopšteno, oduzeti su uređaji i sredstva za digitalno snimanje i komunikaciju, uključujući opremu visoke rezolucije, dron, kameru, GoPro kameru i više mobilnih telefona.
-Oduzeta oprema biće predmet odgovarajućih vještačenja i analiza, u cilju utvrđivanja njene namjene i svrhe korišćenja na teritoriji Crne Gore-saopšteno je iz Uprave policije.
O događaju su obaviješteni Više državno tužilaštvo u Podgorici i Osnovno državno tužilaštvo u Kotoru.
Za sada nije objavljeno da je protiv petoro ruskih državljana pokrenut krivični postupak, niti su javnosti predočeni rezultati eventualnih vještačenja oduzete opreme.
Zvanično obrazloženje policije odnosi se na razloge nacionalne i unutrašnje bezbjednosti, na osnovu kojih su donijeta rješenja o protjerivanju.
Uprava policije posebno je ukazala na status Mihaila Zvinčuka, navodeći da se on prepoznaje kao vođa i pripadnik ruske političko-hibridne mreže „Rybar“.
-Njemu je, zbog navedenog djelovanja, od strane Evropske unije uvedena restriktivna mjera koja se odnosi na zabranu ulaska i tranzita preko teritorije država članica Evropske unije, a u vezi sa aktivnostima koje podrivaju ili ugrožavaju teritorijalni integritet, suverenitet i nezavisnost Ukrajine-naveli su iz policije.
Iz bezbjednosnog sektora ocijenjeno je da je koordinisano djelovanje institucija spriječilo potencijalno štetne aktivnosti na teritoriji Crne Gore.
Foto: Рыбарь, Telegram
Spajić: Niko neće ugroziti našu evropsku budućnost
Povodom akcije oglasio se premijer Milojko Spajić, koji je poručio da je reakcija nadležnih institucija pokazatelj da država štiti svoje interese.
-Postoje ozbiljne indicije koje zahtijevaju da se svaki trag pažljivo ispita i svaka veza sagleda u širem kontekstu.
Nećemo iznositi ono što mora ostati u domenu bezbjednosnih službi-naveo je premijer.
On je poručio da je najvažnija poruka akcije da institucije postupaju u skladu sa svojim nadležnostima.
-Ali poruka nakon današnje uspješne akcije u kojoj je priveden šef informacione mreže ‘Rybar’ je jasna: institucije rade svoj posao, Crna Gora štiti svoje interese i niko neće ugroziti našu evropsku budućnost-zaključio je Spajić.
Sve ovo se dešava u trenutku kada su bezbjednosni izazovi povezani sa stranim informacionim uticajem sve prisutniji u evropskim raspravama, a države Zapadnog Balkana nastoje da odgovore na rizike koje predstavljaju dezinformacije, politička propaganda i djelovanje mreža povezanih sa inostranim centrima moći.
Ko je Mihail Zvinčuk i zašto je „Rybar“ pod međunarodnim sankcijama?
Mihail Zvinčuk jedan je od najpoznatijih predstavnika ruske mreže „Rybar“, koja je međunarodnu prepoznatljivost stekla tokom ruske invazije na Ukrajinu.
Mreža je osnovana 2018. godine, a Zvinčuk je, prema dostupnim informacijama, pokrenuo zajedno sa Denisom Ščukinom.
U početku je bila usmjerena na vojne analize, izvještavanje o sukobima i praćenje vojnih operacija, ali je vremenom izrasla u međunarodnu mrežu komunikacionih kanala, prvenstveno na Telegramu.
Njeni sadržaji često obuhvataju informacije sa ratišta, geopolitičke komentare i analize međunarodnih odnosa.
Takođe, zapadne institucije i stručnjaci za informacione operacije upozoravaju da „Rybar“ koristi svoje kanale i za širenje narativa usklađenih sa interesima Kremlja.
Evropska unija EU uvela je Zvinčuku sankcije u junu 2023. godine, povezujući njegovo djelovanje sa širenjem dezinformacija i propagande u korist ruske vlasti, kao i sa aktivnostima koje podrivaju teritorijalni integritet, suverenitet i nezavisnost Ukrajine.
Sankcije mu je ranije uvela i Ukrajina.
Prema navodima iz obrazloženja evropskih mjera, Zvinčuk je, osim upravljanja kanalom „Rybar“, bio povezan i sa radnom grupom koju je formirao ruski predsjednik Vladimir Putin radi koordinacije aktivnosti u vezi sa ratom u Ukrajini.
U dostavljenim informacijama njegovo djelovanje povezano je i sa ruskim vojnim i bezbjednosnim strukturama, dok je označen i kao pukovnik ruske vojne obavještajne službe GRU zadužen za hibridne operacije.
Taj konkretni navod, međutim, nije nezavisno potvrđen u informacijama koje su do sada javno predstavljene u vezi sa slučajem u Crnoj Gori.
Britanske vlasti su „Rybar“ označile kao jednog od aktera ruskih operacija stranog informacionog manipulisanja i miješanja u demokratske procese.
Prema njihovim navodima, aktivnosti mreže djelimično koordinira administracija ruskog predsjednika, dok finansijsku podršku pruža ruska državna korporacija „Rostec“.
Britanska Vlada takođe je ukazivala na korišćenje anonimnih medijskih naloga, navodnih istraživanja i sadržaja generisanih vještačkom inteligencijom radi uticaja na javno mnjenje i promocije narativa usklađenih sa interesima Moskve.
Foto: Рыбарь, Telegram
Američke vlasti su 2024. godine, prema ranijim objavama, ponudile nagradu do deset miliona dolara za informacije o osoblju kanala „Rybar“, u okviru aktivnosti usmjerenih na identifikovanje osoba povezanih sa operacijama stranog uticaja.
„Rybar“ na Zapadnom Balkanu: Srbija i Republika Srpska
Djelovanje „Rybara“ izvan Rusije posebno je privuklo pažnju istraživačkih novinara i analitičara koji prate ruski uticaj na Zapadnom Balkanu.
Prema analizi američkog Instituta za proučavanje rata (ISW) iz novembra 2024. godine, Zvinčuk je govorio o međunarodnoj mreži sa više od 250 komunikacionih kanala na 28 jezika, kao i o planovima za otvaranje medijskih škola u Srbiji, Bosni i Hercegovini i Kirgistanu.
Istraživački portal Detektor ranije je objavio da je „Rybar“ razmatrao saradnju sa institucijama Republike Srpske na pokretanju škole za moderne medije.
Prema pisanju tog portala, Agencija za informaciono-komunikacione tehnologije Republike Srpske potvrdila je da radi na izradi sporazuma o saradnji sa ruskom medijskom organizacijom.
Jedan od planiranih ciljeva bio je razvoj obrazovnog programa koji bi obuhvatao digitalno novinarstvo, multimedijalnu produkciju, marketing, društvene mreže i medijsku analizu.
Predlog za pokretanje škole, kako je navedeno u odgovoru Agencije, došao je od predstavnika „Rybara“.
Detektor je takođe izvijestio da je Zvinčuk najmanje dva puta boravio u Banja Luci, gdje se sastajao sa predstavnicima institucija Republike Srpske i razgovarao o mogućoj saradnji.
Prema ranijim objavama ove mreže, njeni predstavnici organizovali su predavanja i obuke o korišćenju Telegrama i vođenju medijskih kanala, uključujući aktivnosti u Srbiji i Republici Srpskoj.
Zvinčuk je, prema pisanju Detektora, u aprilu i junu 2024. godine održavao predavanja u beogradskom hotelu „Moskva“.
Kanal je objavljivao i informacije o obukama za više stotina ljudi na Balkanu, ali novinari nijesu uspjeli nezavisno da potvrde sve navode o njihovom održavanju u Republici Srpskoj.
Novinari i stručnjaci koji se bave dezinformacijama ranije su upozoravali da „Rybar“ nije moguće posmatrati isključivo kao kanal za vojno izvještavanje.
Olena Čuranova, novinarka ukrajinske redakcije StopFake, koja se bavi razotkrivanjem dezinformacija, ukazivala je na povezanost Zvinčuka sa ruskim vojnim strukturama i izražavala sumnju da rusko Ministarstvo odbrane dostavlja informacije koje se potom objavljuju na kanalu.
-Naravno, sada kaže da ne radi-kazala je Čuranova, govoreći o Zvinčukovoj vojnoj prošlosti.
Digitalna forenzičarka Nataša Kilibarda takođe je ukazivala na indicije koje, prema njenoj ocjeni, upućuju na moguće veze između sadržaja koje objavljuje „Rybar“ i struktura u Rusiji.
-Ali naziru se tragovi u smislu ne samo narativa nego i pristupa i davanja informacija. Odakle izvor tih informacija?
A jedini trag koji bi mogao da bude jesu Moskva i Kremlj-kazala je Kilibarda za Detektor.
Ona je ukazivala i na pitanja finansiranja ove platforme, kao i na mogućnost da iskustva i metode razvijene tokom rata u Ukrajini budu predstavljeni kao model za rad sa medijskim i političkim akterima u drugim državama.
Čuranova je, govoreći o širem kontekstu ruskog informacionog uticaja, upozorila na značaj regiona Zapadnog Balkana za Moskvu.
-Balkan je veoma važan region za Rusiju-poručila je ona.
Ipak, navodi stručnjaka o djelovanju „Rybara“ u drugim državama i ranije dokumentovane aktivnosti ne predstavljaju sami po sebi dokaz da je petoro ruskih državljana, privedenih u Risnu, počinilo konkretno krivično djelo u Crnoj Gori.
Razlozi za njihovo protjerivanje, prema zvaničnom saopštenju policije, odnose se na nacionalnu i unutrašnju bezbjednost.
„Rybar“ tvrdi da je grupa došla radi snimanja Cetinjskog manastira
Nakon privođenja, na Telegram kanalu „Rybara“ objavljeno je da je grupa u Crnu Goru došla radi snimanja dokumentarnog filma i da je planirala snimanje u Cetinjskom manastiru.
Predstavnici mreže tvrdili su da su unaprijed podnijeli zvaničan zahtjev i dobili dozvolu za rad na teritoriji manastira.
-U planu je bilo snimanje Cetinjskog manastira, za šta je ranije podnijet potpuno zvaničan zahtjev-naveli su predstavnici „Rybara“.
Prema njihovoj verziji događaja, svi članovi grupe boravili su u Crnoj Gori legalno i imali potrebnu dokumentaciju.
Mihail Zvinčuk se nakon privođenja oglasio i video-porukom na Telegramu, u kojoj je iznio tvrdnje o postupanju policije.
Kazao je da su on, njegova supruga i saradnici privedeni oko sedam sati ujutro, da su ispitivani o mogućoj namjeri vrbovanja stranih državljana za učešće u ratu u Ukrajini i da im je oduzeta oprema.
-Sa nama je sve u redu zahvaljujući našoj ambasadi i velikom odjeku u javnosti-kazao je Zvinčuk.
On je tvrdio da im oprema i lične stvari nijesu vraćene nakon sprovedenih mjera.
Te navode o razlozima ispitivanja i postupanju prema grupi iznijeli su Zvinčuk i predstavnici mreže, dok policija u zvaničnom saopštenju nije objavila detalje pojedinačnih razgovora sa privedenima.
Policija je potvrdila da je oprema oduzeta i da će biti predmet vještačenja.
Moskva traži objašnjenje
Slučaj je izazvao reakcije ruskih zvaničnika, koji su saopštili da će diplomatskim kanalima pokušati da utvrde razloge privođenja Zvinčuka i ostalih državljana.
Portparol Kremlja Dmitrij Peskov izjavio je da će ruske diplomate ispitati okolnosti slučaja i raditi na zaštiti prava ruskih državljana.
-Naše diplomate će istražiti razloge pritvora i, kao i u slučaju sa bilo kojim ruskim državljaninom, radiće na zaštiti njegovih prava-rekao je Peskov u intervjuu za televizijski kanal Zvezda, prenijeli su ruski mediji.
Portparolka Ministarstva spoljnih poslova Rusije Marija Zaharova saopštila je da ruska ambasada u Crnoj Gori razjašnjava okolnosti privođenja Zvinčuka, kojeg je opisala kao vlasnika Telegram kanala „Rybar“.
Ruska ambasada u Podgorici zatražila je od crnogorskih vlasti pojašnjenje razloga zbog kojih su Mihail i Valerija Zvinčuk i još troje ruskih državljana privedeni.
-Povodom informacija objavljenih u crnogorskim medijima o pritvaranju Mihaila i Viktorije Zvinčuk i još nekoliko ruskih državljana, ambasada je promptno poslala zahtjeve crnogorskim vlastima, zahtijevajući da budu pojašnjeni razlozi takve odluke-navodi se u izjavi koju je prenio TASS.
U reakciju se uključio i zamjenik predsjednika Savjeta bezbjednosti Rusije Dmitrij Medvedev, koji je na Telegramu iznio niz kritika na račun evropskih država.
-Uzalud se naši ljudi vuku po evropskim zemljama. Čak i sa dobrim namjerama i važnim ciljevima.
Potencijalno je objavljen lov na sve (naglašavam, na sve) Ruse-napisao je Medvedev.
On je dodao da, prema njegovoj ocjeni, ni vize, pozivi i druge garancije ne predstavljaju zaštitu od hapšenja, posebno kada je riječ o osobama koje javno kritikuju zapadne zemlje, Evropsku uniju i ukrajinske vlasti.
Protjerani Rusi izabrali Beograd, na aerodrom ih ispratio ambasador
Pet ruskih državljana kojima su donijeta rješenja o protjerivanju napustilo je Crnu Goru nakon što su, prema medijskim izvještajima, zatražili da otputuju u Srbiju.
Na podgorički aerodrom stigli su u pratnji ruskog ambasadora u Crnoj Gori Aleksandra Lukašika, odakle su odletjeli za Beograd.
Njihov odlazak uslijedio je nakon odluke crnogorskih institucija da im otkažu boravak iz razloga nacionalne i unutrašnje bezbjednosti.
Nije objavljeno da su nakon protjerivanja protiv njih podignute optužnice, niti su saopšteni konačni rezultati analiza oduzete digitalne opreme.
Zvinčuk ispred zgrade Vlade RS-a, dan nakon izbora, foto: Screenshot/Telegram
Slučaj otvara pitanje stranog informacionog uticaja u Crnoj Gori
Akcija u Risnu ponovo je pokrenula pitanje načina na koji se strane informacione mreže organizuju i djeluju u državama Zapadnog Balkana, kao i mogućnosti da se aktivnosti predstavljene kao medijska produkcija ili obrazovanje koriste za širenje političkih narativa i jačanje uticaja inostranih centara moći.
Crna Gora, kao članica NATO-a i država koja teži članstvu u Evropskoj uniji, nalazi se u geopolitičkom prostoru u kojem se prepliću različiti politički, bezbjednosni i informacioni interesi.
Upravo zbog toga aktivnosti organizacija povezanih sa stranim državnim strukturama mogu biti predmet pojačane pažnje nadležnih institucija.
Konkretne okolnosti boravka petoro ruskih državljana u Crnoj Gori, svrha njihove opreme i eventualne veze sa aktivnostima koje bi mogle ugroziti bezbjednost države tek treba detaljnije rasvijetliti kroz postupanje nadležnih organa.
Za sada je samo zvanično potvrđeno da je petoro ruskih državljana otkazan boravak i da su protjerani iz Crne Gore, uz oduzimanje digitalne opreme koja će biti predmet vještačenja.
.jpg)